یکی از شایع ترین نوع کم خونی، کم خونی ناشی از کمبود آهن است. در این شرایط خون فاقد گلبول های قرمز سالم است. گلبول های قرمز مسئول اکسیژن رسانی به بافت های بدن هستند.
در شرایط فقر آهن، بدن نمیتواند هموگلوبین کافی تولید کند . هموگلوبین ها ماده ای در گلبول های قرمز هستند که اکسیژن به آن متصل می شود. در نتیجه در کم خونی حاصل از کمبود آهن، اکسیژن رسانی به اندام ها به خوبی انجام نشده و فرد ممکن است دچار خستگی و تنگی نفس شود.
علائم کمبود آهن
کم خونی فقر آهن در موارد خفیف علائمی ندارد اما با تشدید کمبود آهن، این علائم نیز افزایش می یابند. مانند:
- ضعف
- رنگ پریدگی پوست
- خستگی مفرط
- سردرد و سرگیجه
- احساس سردی در دست و پا
- درد قفسه سینه، ضربان قلب سریع یا تنگی نفس
- ضعیف و شکننده شدن ناخن ها
- کم اشتهایی به خصوص در نوزادان و کودکان مبتلا به کم خونی فقر آهن
- هوس غیرمعمول برای مواد غیر مغذی مانند یخ، خاک یا نشاسته
مصرف مکمل های آهن
اگر شما یا فرزندتان علائم ذکر شده را داشتید، به شما پیشنهاد می کنیم حتما با پزشک متخصص صحبت کنید و مکمل های آهن را دریافت کنید.
از مصرف خودسرانه مکمل های آهن خودداری کنید زیرا مصرف زیاد و کنترل نشده آهن می تواند به کبد شما آسیب زند.
علت کم خونی فقر آهن
این نوع کم خونی زمانی اتفاق می افتد که بدن آهن مورد نیاز برای تولید هموگلوبین را نداشته باشد. هموگلوبین ماده ای است که خون را قرمز رنگ می کند و باعث می شود اکسیژن به گلبول قرمز متصل شود.
در شرایط کمبود آهن یا زمانی که خون زیادی از دست بدهید، دچار کم خونی فقر آهن می شوید. شرایطی که ممکن است باعث کمبود آهن شود شامل:
۱. از دست دادن خون
همانطور که گفته شد خون حاوی آهن است و زمانی که خون از دست می دهید، دچار کمبود آهن می شوید. بانوانی که پریود های شدیدی دارند و در هر دوره خون زیادی از دست می دهند بیشتر در معرض کمبود آهن هستند.
همینطور خونریزی های ضعیف ولی دائمی مانند زخم معده، پولیپ روده بزرگ یا سرطان کولورکتال نیز می توانند باعث کم خونی فقر آهن شوند. خونریزی های گوارشی می تواند به علت مصرف خودسرانه قرص و مکمل های دارویی مانند آسپرین باشد.
۲. آهن کافی مصرف نمی کنید
بدن آهن مورد نیاز خود را از غذاهایی که مصرف می کنیم دریافت می کند. زمانی که رژیم غذایی شما حاوی مقدار مورد نیاز آهن نباشد، در طول مدت دچار کم خونی فقر آهن می شوید. از منابع غذایی حاوی آهن می توان به گوشت قرمز، تخم مرغ و سبزیجات سبز اشاره کرد. آهن به ویژه برای رشد و تکامل کودکان و نوزادان نیاز است.
۳. میزان کافی آهن جذب نمی کنید
آهن موجود در غذا در روده کوچک جذب می شود. اگر مشکل روده داشته باشید مانند بیماری سلیاک، که بر روی توانایی جذب مواد مغذی توسط روده تاثیر می گذارد، یا در شرایطی که بخشی از روده کوچک بریده شده باشد. در این موارد بدن شما آهن مورد نیاز را جذب نمی کند و دچار کمبود آهن می شوید.
۴. تاثیر ژنتیک بر کم خونی
در شرایطی مانند سلیاک، روده توانایی جذب مواد مغذی را از دست می دهد. بیماری سلیاک نوعی بیماری ژنتیکی است. همینطور وجود یک نوع جهش در ژن TMRPSS6 هم می تواند در جذب آهن اختلال ایجاد کند. این شرایط باعث تولید هورمونی به نام هپسیدین می شود. این هورمون باعث عدم جذب آهن از طریق روده ها می شود.
از بیماری های دیگر ژنتیکی که باعث خونریزی های غیرعادی می شود می توان به هموفیلی اشاره کرد.
با توجه به اهميت ژن TMRPSS6، ما نیز در تست هاى “ژن و فيت”، تفاوت هايى كه در اين ژن وجود دارد را بررسي كرده و بر اساس ژنتيك منحصر به فرد شما، توصيه هايي مختص خودتان ارائه ميكنيم
۵. بارداری
کمبود آهن در زنان باردار بسیار شایع است . به همین دلیل حتما با نظارت پزشک مکمل آهن مصرف کنید. زیرا بدن زنان باردار علاوه بر تامین آهن برای گلبول های قرمز خود، باید برای رشد و تکامل جنین نیز هموگلوبین تولید کند.
چه افرادی در معرض کم خونی ناشی از کمبود آهن هستند؟
- زنان: زنان به علت عادت ماهیانه و از دست دادن ماهیانه خون، در معرض کمبود آهن هستند.
- نوزادان و کودکان: نوزادانی که زودتر از موعد به دنیا آمده اند یا وزن کمی هنگام تولد دارند و آهن کافی از شیر مادر یا شیر خشک دریافت نمی کنند، می توانند در معرض کمبود آهن باشند. کودکان برای رشد و تکامل خود به آهن نیاز دارند. اگر فرزند شما رژیم غذایی متنوع و سالمی ندارد، ممکن است دچار کمبود آهن شود.
- گیاهخواران : افرادی که گوشت قرمز مصرف نمی کنند ممکن است در معرض کم خونی فقر آهن باشند. این افراد باید مواد غذایی غنی از آهن را در رژیم غذایی خود جای دهند.
- اهداکنندگان خون : افرادی که به طور مکرر خون اهدا می کنند، ممکن است دچار کمبود آهن شوند. کم خونی ناشی از اهدای خون موقتی بوده و با رژیم غذایی مناسب می توان این کمبود را جبران کرد.
عوارض کمبود آهن
درحالی که کم خونی ناشی از فقر آهن در شرایط خفیف عوارضی ندارد اما در شرایط شدیدتر می تواند عوارضی را به همراه داشته باشد. مانند:
- مشکلات قلبی : کم خونی فقر آهن ممکن است منجر به تپش قلب شود. قلب شما باید خون بیشتری پمپاژ کند تا کمبود اکسیژن حمل شده در خون را در هنگام کم خونی جبران کند. این می تواند منجر به بزرگ شدن قلب یا نارسایی قلبی شود.
- مشکلات دوران بارداری : در زنان باردار، کم خونی فقر آهن شدید با زایمان زودرس و نوزادان کم وزن همراه است. اما این وضعیت در زنان باردار که مکمل آهن مصرف می کنند، قابل پیشگیری است.
- مشکلات رشد :در نوزادان و کودکان، کمبود شدید آهن می تواند منجر به کم خونی و همچنین تاخیر در رشد و تکامل شود. علاوه بر این، کم خونی فقر آهن با افزایش حساسیت به عفونت ها همراه است.
روش های پیشگیری از کم خونی
با انتخاب غذاهای غنی از آهن می توانید خطر کم خونی فقر آهن را کاهش دهید. مانند:
- گوشت قرمز و گوشت مرغ
- غذاهای دریایی
- سبزیجات با برگ سبز تیره مانند اسفناج
- لوبیا
- میوه های خشک مانند کشمش و زردآلو
- نخود فرنگی
- غلات، نان و پاستا غنی شده با آهن
بدن شما آهن بیشتری را از گوشت نسبت به سایر منابع جذب می کند. اگر تصمیم به حذف گوشت دارید،لازم است مصرف غذاهای غنی از آهن و گیاهی خود را افزایش دهید تا به اندازه گوشت آهن دریافت کنید.
غذاهای دارای ویتامین سی مصرف کنید
می توانید با نوشیدن آب مرکبات یا خوردن سایر غذاهای غنی از ویتامین C همزمان با مصرف غذاهای پر آهن، جذب آهن بدن خود را افزایش دهید. ویتامین C موجود در آب مرکبات، مانند آب پرتقال، به بدن کمک می کند تا آهن بهتر جذب شود. منبع ویتامین C مانند:
- گریپ فروت
- کلم بروکلی
- سبزی های برگ دار
- کیوی
- پرتقال
- خربزه
- توت فرنگی
- فلفل
- گوجه فرنگی
- نارنگی
پیشگیری کم خونی فقرآهن در نوزادان
برای جلوگیری از کم خونی ناشی از کمبود آهن در نوزادان، در سال اول به کودک خود شیر مادر یا شیر خشک غنی شده با آهن بدهید. شیر گاو منبع خوبی از آهن برای نوزادان نیست و برای نوزادان زیر یک سال توصیه نمی شود. در 6 ماهگی میتوانید غلات حاوی آهن یا گوشت پوره شده را وارد رژیم غذایی کودک خود کنید.
سعی کنید مصرف شیر را بعد از یک سالگی کاهش دهید . زیرا شیر باعث می شود کودک شما کمتر غذاهای دیگر مصرف کند و ممکن است دچار کمبود آهن شود.
تشخیص کم خونی
برای تشخیص کم خونی ناشی از کمبود آهن، پزشک ممکن است آزمایشات زیر را برای شما بنویسد:
- بررسی اندازه و رنگ گلبول های قرمز: با کم خونی فقر آهن، گلبول های قرمز خون کوچکتر و رنگ پریده تر از حد معمول هستند.
- هماتوکریت: به نسبت گلبول های قرمز به کل حجم خون گفته می شود که به صورت درصد اندازه گیری می شود. سطح نرمال به طور کلی بین 35.5 تا 44.9 درصد برای زنان بالغ و 38.3 تا 48.6 درصد برای مردان بالغ است. این درصد ها می توانند بر اساس سن تغییر کنند.
- هموگلوبین: سطح هموگلوبین پایین تر از حد طبیعی نشان دهنده کم خونی است. محدوده طبیعی هموگلوبین به طور کلی برای مردان 13.2 تا 16.6 گرم هموگلوبین در هر دسی لیتر خون و برای زنان 11.6 تا 15 گرم هموگلوبین در هر دسی لیتر خون است.
- فریتین: این پروتئین به ذخیره آهن در بدن کمک می کند. سطح پایین فریتین یکی از نشانه های کم خونی فقر آهن است
همین طور اگر در آزمایشات ذکر شده نشانه هایی از کم خونی داشته باشید، پزشک ممکن است آزمایشات دیگری نیز درخواست دهد. مانند:
- آندوسکوپی: پزشک خونریزی ناشی از فتق هیاتال و زخم معده را با کمک آندوسکوپی بررسی می کند. در این روش، یک لوله نازک و روشن مجهز به دوربین فیلمبرداری از گلو به معده منتقل می شود. این به پزشک اجازه می‌دهد مری و معده شما را بررسی کرده و در صورت وجود زخم معده آن را مشاهده کند.
- کولونوسکوپی: برای بررسی منابع خونریزی در روده، پزشک ممکن است روشی به نام کولونوسکوپی را توصیه کند. یک لوله نازک و منعطف مجهز به دوربین فیلمبرداری در رکتوم وارد شده و به سمت روده بزرگ هدایت می شود. کولونوسکوپی به پزشک این امکان را می‌دهد که تمام یا قسمتی از کولون و رکتوم شما را برای بررسی خونریزی داخلی مشاهده کند.
- سونوگرافی: برای زنان با خونریزی شدید دوره قاعدگی، پزشک ممکن است سونوگرافی لگن را درخواست دهد تا از وجود فیبروم مطمئن شود.
درمان کم خونی
برای درمان کم خونی، پزشک به شما مصرف مکمل های آهن را پیشنهاد می دهد. همینطور در صورت تشخیص علت کم خونی، ممکن است داروهایی برای درمان مشکل تجویز کند.
مکمل آهن
پزشک میزان دوز مناسب آهن را برای شما تجویز می کند. همچنین می توانید برای جذب بهتر آهن موارد زیر را انجام دهید
. آهن را با قرص های ضد اسید مصرف نکنید. قرص هایی که باعث کاهش سوزش سر معده می شوند جذب آهن را کاهش می دهند. دو ساعت قبل یا چهار ساعت بعد از مصرف آنتی اسیدها قرص آهن مصرف کنید.
. قرص آهن را همراه با ویتامین سی مصرف کنید. ویتامین C جذب آهن را بهبود می بخشد. پزشک ممکن است مصرف قرص آهن را با یک لیوان آب پرتقال یا مکمل ویتامین C توصیه کند.
مکمل های آهن می توانند باعث یبوست شوند، بنابراین پزشک ممکن است ملین برای شما تجویز کند. آهن ممکن است مدفوع شما را سیاه کند که یک عارضه جانبی بی ضرر است.
کم خونی فقر آهن یک شبه درمان نمی شود و ممکن است مدت زیادی مجبور به مصرف مکمل آهن باشید. اما در طول درمان احساس بهتری خواهید داشت و کمتر احساس خستگی می کنید.
بررسی ریشه کم خونی
اگر مکمل آهن باعث بهبود فقر آهن نشود، پزشک به وجود یک مشکل داخلی مانند زخم معده و یا مشکل در جذب آهن شک کند. در این شرایط ممکن است داروهای زیر برای شما تجویز شود.
- . قرص های ضد بارداری خوراکی برای کاهش جریان قاعدگی سنگین
- . آنتی بیوتیک ها و سایر داروها برای درمان زخم معده
- جراحی برای برداشتن پولیپ مسبب خونریزی، تومور یا فیبروم
مشورت با پزشک
اگر احساس کردید که علائم کم خونی فقر آهن را دارید، به یک پزشک متخصص رجوع کنید. پزشک با استفاده از آزمایشاتی که به آنها اشاره کردیم وجود کم خونی را در شما بررسی می کند.
به یاد داشته باشید اگر داروی خاصی مصرف میکنید و یا زخم معده یا مشکلات داخلی که باعث خونریزی داخلی می شوند را حتما با پزشک در میان بگذارید.
به یاد داشته باشید که یک شبه کم خونی درمان نمی شود و باید مکمل های خود را به صورت منظم مصرف کنید. همچنین از یک پزشک تغذیه رژیم غذایی حاوی آهن دریافت کنید.
